Prawa do treści z AI w firmie: co mówi art. 1 (i jak się przed tym zabezpieczyć)

Zacznijmy od pytania, które faktycznie pada w rozmowach z klientami

Nikt z klientów, z którymi wdrażamy automatyzacje, nie pyta nas o definicję utworu z ustawy. Pytają inaczej: „czy mogę wkleić ten tekst od ChatGPT na stronę i się nie martwić" albo „czy konkurent może mi zabrać ofertę, którą wygenerowałem w Midjourney i podpisałem swoim logo". To są dwa różne pytania i odpowiedzi na nie są odwrotne, niż większość osób się spodziewa.

Pierwsze pytanie dotyczy tego, czy Twoja treść jest chroniona przed innymi. Drugie, czy Ty możesz bezpiecznie tę treść używać bez ryzyka, że kto inny zgłosi do niej prawa. W obu przypadkach odpowiedź brzmi: to zależy od tego, ile Twojej własnej pracy jest w finalnym efekcie, nie od tego, czy „AI to wygenerowało".

Co realnie mówi art. 1 ustawy o prawie autorskim

Artykuł 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych definiuje utwór jako „każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia". Kluczowe słowo to „twórczej", a twórczość w tym rozumieniu, zarówno w polskim prawie, jak i w stanowiskach instytucji, które się tym zajmowały (Ministerstwo Kultury, Urząd Patentowy RP, w latach 2023-2024), wymaga działania człowieka. Maszyna, algorytm, model językowy nie jest podmiotem prawa autorskiego. Punkt.

To oznacza w praktyce, że tekst wygenerowany jednym promptem, bez dalszej redakcji, prawdopodobnie nie jest utworem w rozumieniu ustawy. Nie ma autora, więc nie ma komu przysługiwać prawa. Brzmi to jak dobra wiadomość („nikt mi tego nie zabierze, bo to niczyje"), ale to jest fałszywe poczucie bezpieczeństwa z drugiej strony: skoro to niczyje, konkurent może skopiować Twoją ofertę wygenerowaną AI-em i nie popełnia żadnego wykroczenia z ustawy o prawie autorskim, bo nie ma czego naruszyć.

Gdzie leży granica między „AI wygenerowało" a „ja stworzyłem z pomocą AI"

Granica nie jest ostra i to jest chyba najbardziej niewygodna prawda w tym temacie. Ustawa nie mówi „50% pracy człowieka = utwór". W praktyce ochrona pojawia się, gdy w treść wchodzi wybór, selekcja, redakcja, kompozycja, czyli decyzje twórcze osoby, nie tylko wpisanie polecenia. Napisanie promptu „napisz mi opis produktu X w tonie eksperckim" to nie jest działalność twórcza w rozumieniu ustawy. Wzięcie wygenerowanego tekstu, przepisanie struktury, dodanie własnych przykładów, usunięcie ogólników, dopasowanie do konkretnego klienta, to już zbliża się do wkładu twórczego, choć nikt w Polsce nie orzekł jeszcze wprost, gdzie leży granica dla treści hybrydowych.

Precedens z USA, który warto znać, choć nie obowiązuje w Polsce

Sprawa Thaler v. Perlmutter w Stanach Zjednoczonych jest często cytowana jako przykład, i słusznie, bo dobrze pokazuje logikę, która działa też u nas, mimo że to inny system prawny. Steven Thaler próbował zarejestrować w US Copyright Office grafikę wygenerowaną w pełni autonomicznie przez system AI, wskazując maszynę jako autora. Urząd odmówił, a sąd w 2023 roku potwierdził tę odmowę: autorem może być tylko człowiek. US Copyright Office w swoich wytycznych z 2023 roku poszedł dalej i wskazał, że treści wygenerowane przez AI mogą być chronione tylko w zakresie, w jakim człowiek wniósł do nich istotny, twórczy wkład, a sam prompt zwykle nie wystarcza.

To nie jest polskie prawo i nie można go stosować w Polsce jako podstawy prawnej. Ale kierunek myślenia jest identyczny co u nas: maszyna nie jest autorem, a prompt sam w sobie nie tworzy ochrony. Jeśli amerykański urząd i polska ustawa dochodzą do tego samego wniosku z dwóch różnych systemów prawnych, to jest to dość mocny sygnał, że nie jest to jednorazowa interpretacja, którą można pominąć.

Regulaminy narzędzi liczą się bardziej niż większość firm myśli

Tu jest miejsce, gdzie większość rozmów o prawie autorskim AI schodzi na boczny tor, a właśnie tutaj jest praktyczna wartość dla firmy. Ustawa mówi, czy dana treść w ogóle podlega ochronie. Regulamin narzędzia mówi, na jakich warunkach Ty możesz z tej treści korzystać, niezależnie od tego, co na jej temat mówi prawo autorskie.

OpenAI w swoich warunkach użytkowania przenosi na użytkownika prawa do treści wygenerowanych w ramach usługi, w zakresie, w jakim takie prawa w ogóle powstają, i zezwala na komercyjne wykorzystanie. Midjourney robi to podobnie dla płatnych planów, z zastrzeżeniami dotyczącymi m.in. firm o określonym przychodzie, które muszą wykupić konkretny plan, by mieć pełne prawa komercyjne. To oznacza, że nawet jeśli treść formalnie nie jest „utworem" w sensie ustawy, dostawca narzędzia i tak reguluje, na jakich zasadach możesz jej używać, i to jest umowa, którą zaakceptowałeś klikając „zgadzam się" przy rejestracji.

Konsekwencja praktyczna: zanim zaczniesz masowo generować treści do ofert, reklam czy strony firmowej, sprawdź aktualny regulamin narzędzia, z którego korzystasz, a nie ten, który czytałeś rok temu. Te dokumenty się zmieniają, czasem bez wielkiego ogłoszenia.